Als een lener niet betaalt: achterstand, incasso en onderpand

Het begin: een betaling blijft uit

Een lening via een P2P-platform loopt via een aflossingsschema: op vaste momenten betaalt de lener rente en een deel van de hoofdsom terug. Komt een termijn niet op tijd binnen, dan spreekt men van een betalingsachterstand. Dat is niet meteen een teken dat je jouw geld kwijt bent: een termijn die een paar dagen te laat komt, door een vergeten overboeking of een kortstondig geldprobleem, wordt bij veel leners binnen korte tijd ingelopen. Het platform of de leninggever die de vordering beheert, signaleert de achterstand en onderneemt vanaf dat moment stappen om het bedrag toch binnen te krijgen.

Hoe lang een achterstand onopgelost blijft voordat er verdere actie volgt, verschilt per platform en per type lening, maar het patroon is in grote lijnen steeds hetzelfde: eerst een herinnering, dan een formelere aanmaning, en bij voortdurend uitblijven van betaling een overdracht aan incasso.

De aanmaning en de wettelijke rente

Zodra een betaling te laat is, mag over het openstaande bedrag wettelijke rente worden berekend: een vergoeding voor het feit dat de leninggever langer op zijn geld moet wachten dan afgesproken. In Nederland bedraagt die wettelijke rente voor een lener die een particulier is 4%. Is de lener een bedrijf, dan geldt de hogere wettelijke handelsrente van 10,4%. In België ligt de wettelijke rentevoet voor een particuliere lener op 4,5%. Deze percentages worden periodiek herzien, dus het tarief dat van toepassing is op een bepaalde achterstand hangt af van het moment waarop die ontstaat.

Een aanmaning is het formele verzoek om een achterstallig bedrag binnen een bepaalde termijn te voldoen, voordat er verdere stappen volgen. In België is de eerste betalingsherinnering aan een particuliere lener altijd kosteloos: daar mag nog geen extra vergoeding bovenop komen. Pas bij een volgende aanmaning, of wanneer de zaak wordt overgedragen aan incasso, kunnen er wel aanvullende kosten bij de lener terechtkomen.

Incasso en de kosten die daarbij horen

Blijft betaling ook na een aanmaning uit, dan kan de vordering worden overgedragen aan incasso: een gespecialiseerd traject, vaak uitgevoerd door een derde partij, gericht op het alsnog innen van het openstaande bedrag buiten de rechter om. Daarbij komen voor de lener incassokosten boven op de oorspronkelijke schuld en de opgelopen rente.

Hoeveel die incassokosten mogen bedragen, ligt in beide landen aan een wettelijke grens, zodat een lener niet met een onbeperkt oplopend bedrag geconfronteerd kan worden. In Nederland geldt bij een lener die consument is een staffel: 15% over de eerste € 2.500 van de hoofdsom, 10% over de volgende € 2.500, 5% over de volgende € 5.000, 1% over de volgende € 190.000 en 0,5% over het meerdere, met een minimum van € 40 en een maximum van € 6.775. In België geldt voor een particuliere lener in plaats van een percentage over de hoofdsom een vaste, aflopende schadevergoeding: maximaal € 20 bij een saldo tot € 150, maximaal € 30 plus 10% over de schijf tussen € 150,01 en € 500, en maximaal € 65 plus 5% over het bedrag boven € 500, met een maximum van € 2.000 in totaal.

Deze bedragen zijn een bovengrens, geen vast tarief: wat er in een concreet geval aan incassokosten wordt berekend, hangt af van de hoogte van de schuld en van wat de leninggever of het incassobureau daadwerkelijk aan kosten maakt. Lukt het alsnog om in overleg een betalingsregeling te treffen, dan kan een deel van die kosten soms beperkt blijven; loopt het traject door, dan kunnen rente en incassokosten samen flink boven de oorspronkelijke achterstand uitkomen, wat de totale schuld van de lener en daarmee ook het risico op verder uitblijven van betaling kan vergroten.

Als incasso niet volstaat: onderpand en buyback

Bij sommige leningen staat er onderpand tegenover de vordering, bijvoorbeeld een stuk vastgoed of een ander bezit van de lener. Blijft betaling structureel uit, dan kan de leninggever overgaan tot uitwinning van dat onderpand: het verkopen ervan om de opbrengst te gebruiken voor het aflossen van de schuld. Dat traject kost tijd, vaak meer dan een belegger op voorhand verwacht, en de opbrengst van een gedwongen verkoop valt niet altijd hoog genoeg uit om de volledige schuld, inclusief opgelopen rente en incassokosten, te dekken. Onderpand verkleint het risico op een lening, het sluit het risico op verlies niet uit.

Een deel van de platforms biedt in plaats van, of naast, onderpand een buyback-regeling aan: raakt een lener een bepaalde periode in achterstand, dan koopt een derde partij de vordering van de belegger terug, zodat die zijn inleg en doorgaans ook de opgebouwde rente terugkrijgt zonder zelf het incassotraject te doorlopen. Zo’n regeling is een contractuele afspraak met die derde partij, geen garantie: blijft die partij zelf in gebreke, bijvoorbeeld door eigen financiële problemen, dan staat de belegger alsnog met het onderliggende risico dat de buyback leek weg te nemen.

Wat dit voor jou als belegger betekent

Een achterstand, een aanmaning en een incassotraject zijn geen zeldzame uitzonderingen bij P2P-lenen: ze zijn het mechanisme waarmee een leninggever of platform proberen om een tegenvallende lener toch nog aan zijn verplichtingen te houden. Rente en incassokosten lopen daarbij op volgens wettelijke grenzen, niet naar eigen inzicht, en zowel onderpand als een buyback-regeling verkleinen het risico op verlies zonder het weg te nemen: het ene hangt af van de opbrengst van een verkoop die tijd kost, het andere van de financiële gezondheid van de partij die moet terugkopen. Ga er daarom niet van uit dat een lening met onderpand of buyback altijd zonder verlies eindigt, en houd er bij het inschatten van een lening rekening mee dat een traject van achterstand tot incasso maanden kan duren voordat er, als het goed gaat, alsnog wordt afgelost.